سوالاتی چند در حوزه برنامه ریزی آموزشی،اقتصادآموزش و پرورش و جامعه شناسی آموزش و پرورش

مهدی بساط نیا-دانشگاه شاهد-91/93

سوال 1.نقشه جامع علمی کشور چیست؟

جواب:

نقشه جامع علمی کشور مجموعه ای جامع و هماهنگ و پویا و آینده نگر،شامل مبانی، اهداف، سیاست ها و راهبردها، ساختارها و الزامات تحول راهبردی علم و فناوری مبتنی بر ارزش های اسلامی برای دستیابی به اهداف چشم انداز بیست ساله کشور می باشد. در این سند تلاش شده بر مبانی ارزشی و بومی کشور، تجربیات گذشته و نظریه ها و نمونه های علمی و تجارب عملی تکیه شود.

این نقشه حاصل برنامه ریزی و فعالیت و تلاش کارگروه های متعدد کارشناسی در وزارت علوم،تحقیقات و فناوری؛ معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی؛ انجام پژوهش های گوناگون؛ بهره گرفتن از پژوهش های موجود و مشاکت جمع زیادی از صاحب نظران و اندیشمندان عرصه ی علم و فناوری کشور اعم از دست اندر کاران سیاست گذاری و مدیریت کلان نظام علمی کشور، مدیران، استادان و پژوهشگران دانشگاه ها و انجمن های علمی، کارشناسان آموزش و پرورش و مسئولان علم و فناوریاز دستگاه ها و بخش های اجرایی کشور است.

سوال2. الف. سیر تکوین و تولید نقشه ی علمی کشور از چه سالی تا چه سالی بود؟ ب. نسخه نهایی چند فصل دارد؟ ج. آنها را بنویسید؟

جواب:

الف. سیر تکوین آن از سال 1389 تا سال 1404 میباشد.

نقشه جامع علمی کشور در جلسات 662، 663، 664، 666، 667، 668، 670، 671، 672، 673، 674، 675، 676، 677، 678، 679 مورخ 21/2/89 ، 4/3/89 ، 18/3/89 ، 15/4/89 ، 29/4/89 ، 26/5/89 ، 6/7/89 ، 20/7/89 ، 27/7/89 ، 4/8/89 ، 11/8/89 ، 18/8/89 ، 2/9/89 ، 16/9/89 ،30/9/89 و 14/10/89 شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب نهایی رسید و از تاریخ تصویب لازم الاجراست و کلیه مصوبات و سیاست های قبلی مغایر، لغو و بلا اثر خواهد بود.

ب. نسخه نهایی آن دارای پنج فصل می باشد.

ج. فصل اول: ارزش های بنیادین نقشه جامع علمی کشور / فصل دوم: وضع مطلوب علم و فناوری / فصل سوم: اولویت های علم و فناوری کشور / فصل چهارم: راهبردها و اقدامات ملی برای توسعه علم و فناوری در کشور / فصل پنجم: چهاچوب نهادی علم و فناوری و نوآوری.

سوال3. الف. چند راهبرد کلان در نقشه علمی کشور وجود دارد؟ ب. به ازای هر راهبرد کلان چند اقدام عملی وجود دارد؟ ج. جمعا چند اقدام عملی را بیان میکند؟

جواب:

الف. در این نقشه سیزده راهبرد کلان به شرح زیر وجود دارد:

v راهبرد کلان 1: اصلاح ساختارها و نهادهای علم و فناوری و انسجام بخشیدن به آنها و هماهنگ سازی نظام تعلیم و تربیت، در مراحل سیاست گذاری و برنامه ریزی کلان.

v راهبرد کلان 2: توجه به علم و تبدیل آن به یکی از گفتمانهای اصلی جامعه و ایجاد فضای مساعد، برای شکوفایی و تولید علم و فناوری بر مبنای آموزه های اسلامی از طریق توسعه و تعمیق و به کارگیری مولفه های فرهنگی، اجتماعی و سیاسی.

v راهبرد کلان 3: جهت دادن چرخه ی علم و فناوری و نوآوری به ایفای نقشی موثرتر در اقتصاد.

v راهبرد کلان 4: نهادینه کردن مدیریت دانش و مدیریت جامعه بر اخلاق و دانش بر اساس الگوهای ایرانی-اسلامی در نهادهای علمی، اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و دفاعی – امنیتی.

v راهبرد کلان5: نهادینه کردن نگرش اسلامی به علم و تسریع در فرآیندهای اسلامی شدن نهادهای آموزشی و پژوهشی.

v راهبرد کلان 6: تحول و نوسازی نظام تعلیم و تربیت اعم از آموزش و پرورش و آموزش عالی به منظور انطباق با مبانی تعلیم و تربیت اسلامی و تحقق اهداف کلان نقشه.

v راهبرد کلان 7: جهت دهی آموزش، پژوهش، فناوری و نوآوری به سمت حل مشکلات و رفع نیازهای واقعی و اقتضائات کشور با توجه به آمایش سرزمین و نوآوری در مرزهای دانش برای تحقق مرجعیت علمی.

v راهبرد کلان 8: تربیت و توانمند سازی سرمایه ی انسانی با تاکید ب پرورش انسان های متقی و کارآفرین و خود باور و خلاق، نوآور و توانا در تولید علم و فناوری متناسب با ارزش های اسلامی و نیازهای جامعه.

v راهبرد کلان9: تعامل فعال و اثرگذار در حوزه علم و فناوری با کشورهای دیگر به ویژه کشورهای منطقه و جهان اسلام.

v راهبرد کلان 10: متحول سازی و ارتقای کمی و کیفی علوم انسانی و هنر مبتنی بر معارف اسلامی.

v راهبرد کلان11: جهت دهی به چرخه ی علم و فناوری و نوآوری برای ایفای نقش موثرتر در حوزه ی علوم پزشکی و سلامت.

v راهبرد کلان 12: جهت دهی به چرخه ی علم و فناوری و نوآوری برای ایفای نقش موثرتر حوزه ی فنی و مهندسی.

v راهبرد کلان 13: توسعه و تعمیق و تقویت آموزش و پژوهش در حوزه علوم پایه.

ب. به ازای هر راهبرد کلان تقریبا بین 13 تا 18 اقدام ملی وجود دارد.

مثلا :

در راهبرد کلان اول تعدادی از اقدامات ملی به شرح زیر میباشد:

• طراحی سازوکار لازم برای سیاست گذاری اجرایی، اجرایی کردن نقشه ی جامع علمی، تصویب و ابلاغ برنامه های ملی و نظارت و ارزیابی مربوطه.
• ایجاد هماهنگی و انسجام بین نهادهای ذیربط در علم و فناوری و تکمیل نهادهای مرتبط با چرخه ی علم و فناوری.
• افزایش سهم وقف و خیریه در توسعه و پشتیبانی از موسسات و نهادهای علم و فناوری.
• ثبت و اعتبار سنجی مالکیت فکری در حوزه ی علم و فناوری در قوه ی مجریه.

در راهبرد کلان دوم تعدادی از اقدامات ملی به شرح زیر می باشد:

• ایفای نقش فعالتر مساجد به عنوان پایگاه های علمی و فرهنگی در ترویج و انتشار علم در سطح عموم مردم.
• ساده سازی زبان علم برای عموم مردم و تولید واژگان مناسب لازم به منظور نهادینه کردن فرهنگ استفاده از علم و دستلوردهای علمی در زندگی.
• حل مشکلات اجتماعی و معیشتی معلمان و پژوهشگران به منظور فراهم آوردن بستر لازم برای فعالیت های علمی.
• اختصاص بخش مهمی از برنامه های رسانه ی ملی به موضوعات علمی و فناوری با زبان ساده و عامه فهم.

در راهبرد کلان سوم تعدادی از اقدامات ملی به شرح زیر می باشد:

• تببین و ترویج آموزه های دینی در خصوص قداست و فریضه بودن کسب و کار متقن و دانش بنیان.
• حمایت از سرمایه گذاری بنگاههای اقتصادی در تولید و تجاری سازی علم و فناوری.
• حمایت از توسعه آموزش مهارت های پیشرفته با مشارکت بخش خصوصی، به منظور افزایش سهم کشور از بازارهای بین المللی.
• ساماندهی فن بازارهای عمومی و ایجاد فن بازارهای تخصصی در حوزه های اولویت دار کشور.

در راهبرد کلان چهارم تعدادی از اقدامات ملی به شرح زیر می باشد:

• حمایت از ایجاد و توسعه ی شبکه های تحقیقاتی و فناوری به منظور افزایش تعاملات و تسهیل انتقال و انتشار دانش.
• رتبه بندی و ساماندهی انتشارات علمی و تقویت پایگاه استنادی علوم جهان اسلام.
• اصلاح مقررات واگذاری طرح های مطالعاتی و تحقیقاتی و فناوری ملی در راستای اولویت دادن به موسسات پژوهشی و فناوری داخلی.
• تسهیل و تشویق حضور و مشارکت دانشمندان در همایش های داخلی و بین المللی در حوزه های اولویت دار.

در راهبرد کلان پنجم تعدادی از اقدامات ملی به شرح زیر می باشد:

• بازنگری برنامه ها و محتوای آموزشی بر اساس مبانی نظری و ارزشی و نگرش اسلامی.
• حمایت از پژوهش و تولید محتوا و تدوین برنامه های آموزشی برای تبیین ارتباط علوم طبیعی و علوم جدید با آموزه های دینی و نگرش توحیدی.
• تدوین تاریخ علوم طبیعی و ریاضی در دوره ی تمدن اسلامی و معرفی دانشمندان مسلمان و آثار آنان در رشته های مربوطه.
• حمایت از تاسیس پژوهشکده های بین رشته ای ماموریت گرا در حوزه های دین و علم با حضور محققان حوزه و دانشگاه.

در راهبرد کلان ششم تعدادی از اقدامات ملی به شرح زیر می باشد:

• هدایت منابع و بودجه های آموزشی و پژوهشی به سوی نیازها و ماموریت های ملی.
• هدایت نظام بورس تحصیلی دانشجویان مستعد به منظور ارتقای نظام آموزش عالی.
• اصلاح و تدوین نظام برنامه ریزی آموزشی و پژوهشی بر اساس مبانی اسلامی با توجه به نیازهای واعی جامعه و نهادهای متقاضی در کشور.
• تقویت نظارت و اعمال سیاست های آموزشی و پژوهشی کشور در دانشگاه ها، خصوصا دانشگاه های غیر دولتی.

در راهبرد کلان هفتم تعدادی از اقدامات ملی به شرح زیر می باشد:

• حمایت از توسعه علوم و فناوری های بین رشته ای.
• حمایت ویژه از مراکز دانشگاهی و تحقیقاتی ممتاز در راستای تحقق مرجعیت علمی.
• توسعه و تقویت سازوکارهای بهره گیری جامعه از توانایی و قابلیت های صاحبان مهارت و خبرگان بدون مدرک.
• تدوین شاخص های سنجش بهره وری نظام علم و فناوری و پایش آنها.

در راهبرد کلان هشتم تعدادی از اقدامات ملی به شرح زیر می باشد:

• توسعه ی ظرفیت جذب و به کارگیری منابع انسانی متخصص کشور در مراکز علمی دولتی و غیر دولتی.
• توسعه ی مهارت های تحقیقاتی اعضای هیئت علمی و محققان و پژوهشگران و دسترسی به منابع اطلاعاتی.
• تدارک برنامه های تربیتی و فرهنگی در سطوح مختلف در راستای تحقق آرمان های انقلاب شکوهمند اسلامی.
• اختصاص پژوهانه برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی در جهت حمایت از پایان نامه ها و فعالیت های پژوهشی ایشان با نظارت استادان راهنما.

در راهبرد کلان نهم تعدادی از اقدامات ملی به شرح زیر می باشد:

• توسعه و ابداع روش های سهل و سریع فارسی آموزی.
• حمایت از تاسیس رشته ی زبان فارسی در دانشگاه های مختلف جهان.
• اصلاح و تحول در روش های آموزش زبان به ویژه زبان عربی و انگلیسی در مقاطع آموزش عمومی.
• همکاری بین المللی با اولویت کشورهای جهان سوم با توجه به مزیت های نسبی و منابع هر کشور.

در راهبرد کلان دهم تعدادی از اقدامات ملی به شرح زیر می باشد:

• حمایت از تولید و کاربردی کردن علوم انسانی با جهت گیری اسلامی.
• ایجاد گرایش های میان رشته ای بین شاخه های علوم اسلامی و علوم انسانی و سایر علوم.
• ایجاد سازوکارهای لازم برای تقویت مواجهه انتقادی و تطبیقی با متون ترجمه ای در علوم انسانی.
• ارتقای جایگاه کرسی های نظریه پردازی برای فعالیت در سطح بین المللی با تاکیید بر جهان اسلام.

در راهبرد کلان یازدهم تعدادی از اقدامات ملی به شرح زیر می باشد:

• تولید دانش با تاکید بر بیماری ها و معضلات بومی.
• ساماندهی بازار محصولات و تجهیزات سلامت در کشور به منظور حمایت از تولید علم و فناوری های بومی.
• تقویت نظام آموزشی با رویکرد تربیت سرمایه ی انسانی متخلق به اخلاق حرفه ای مبتنی بر تعالیم اسلامی.
• تقویت ارتباط علوم سلامت و بالینی و طب سنتی اسلامی – ایرانی با علوم پایه و علوم اسلامی و علوم انسانی و علوم اجتماعی.

در راهبرد کلان دوازدهم تعدادی از اقدامات ملی به شرح زیر می باشد:

• تقویت شرکت های فنی و مهندسی به منظور کسب توان طراحی مفهومی و پایه.
• تدوین معیارهای اخلاق حرفه ای مهندسی و ترویج و نظارت بر رعایت آنها.
• توسعه و ساماندهی نظام های مهندسی به منظور افزایش کارآمدی و پاسخگویی آنها.
• حمایت از شرکت های طراحی مهندسی برای مشارکت در طرح های بین المللی.

در راهبرد کلان سیزدهم تعدادی از اقدامات ملی به شرح زیر می باشد:

• تقویت تعامل میان علوم پایه با سایر علوم.
• تشویق نظریه پردازی در علوم پایه برای کشف مسیرهای جدید و میانبر علمی.
• بازنگری و ارتقای روشها و محتوای آموزش علوم پایه در کلیه سطوح تحصیلی.
• تعریف طرح های کلان ملی و حمایت از آنها در حوزه های اولویت دار و افزایش سرمایه گذاری بخش های صنعت و بازار در آنها.

ج. جمعا در این نقشه علمی کشور 224 اقدام عملی وجود دارد.

سوال4. از اقدامات موجود در برنامه در نقشه ی علمی کدام موارد مربوط به تحصیلات تکمیلی می باشد؟

جواب:

در راهبرد کلان اول موارد زیر مربوط به آموزش عالی می باشد:

• ایجاد هماهنگی و سیاست گذاری و برنامه ریزی در بین دوره ی آموزش عالی به منظور تداوم فرآیند فعالیت های تعلیم و تربیت.
• ساماندهی و پویا سازی و تسهیل نظام تامین مالی و موسسات آموزش عالی و پژوهشی با حفظ ارزشها و رعایت استانداردهای مربوطه.

در راهبرد کلان سوم مورد زیر مربوط به آموزش عالی می باشد:

• تدوین سازوکارهای حقوقی و تشویقی دانشگاه ها و پژوهشگاهها برای فروش دستاوردها و ایجاد انتفاع برای دانشگاهها،نظیر حمایت ایجاد شرکت های دانش بنیان با مشارکت سهامی موسسات آموزش عالی و پژوهشی.

در راهبرد کلان ششم( تحول و نوسازی نظام تعلیم و تربیت اعم از آموزش و پرورش و آموزش عالی به منظور انطباق با مبانی تعلیم و تربیت اسلامی و تحقق اهداف کلان نقشه) بیشترین توجه به آموزش عالی شده است:

• هدفمند سازی حمایت مالی و سرمایه گذاری دولت در آموزش عالی در راستای افزایش کارآمدی و پاسخ گویی با رعایت اصل سی ام قانون اساسی.
• انسجام بخشی و تقویت یکپارچگی در سیاست گذاری و نظارت و اعتبار سنجی در نظام آموزش عالی کشور.
• طراحی الگوی گسترش آموزش عالی کشور متناسب با حوزه های اولویت دار علم و فناوری، نوع موسسات، اوضاع اقلیمی و نیازهای جامعه و اشتغال فارغ التحصیلان مبتنی بر نقشه جامع علمی کشور.
• ارتقای بهره وری موسسات آموزشی عالی و پژوهشی در چهرچوب نظام تعلیم وتربیت اسلامی.
• افزایش استقلال موسسات آموزش عالی و پژوهشی در مدیریت امور اداری، منابع مالی، درآمدها و هزینه ها از طریق افزایش اختیارات و مسئولیت پذیری هیات های امنای آنان.
• تقویت نظام بورس تحصیلی دانشجویان مستعد به منظور ارتقای نظام آموزش عالی کشور.
• استقرار نظام سنجش و پذیرش دانشجو در آموزش عالی کشور به منظور هماهنگی و انسجام بخشی در سطوح سیاست گذاری و نظارت واجرا.
• حمایت از مشارکت مردم و نهادهای عمومی و غیر دولتی و همچنین گسترش فرهنگ وقف در حوزه ی آموزش عالی با حفظ کارکردهای سیاست گذاری و نظارتی دولت.
• توسعه ی فرهنگ پژوهش و کارآفرینی در آموزش عالی و برقراری تعامل فعال با نهادها و بنگاه های اقتصادی و اجتماعی در برنامه ریزی آموزشی.
• ایجاد نهاد ملی مدیریت ارزشیابی و اعتبار سنجی و تضمین کیفیت در نظام آموزش عالی تحت نظر شورای عالی انقلاب فرهنگی.
• جهت دهی دانشگاه های برتر کشور به اهتمام بیشتر در دوره های تحصیلات تکمیلی.
• ایجاد سازوکارهای انگیزشی برای توسعه رقابت سالم در فعالیت های موسسات آموزش عالی و پژوهشی.
• حمایت از به کارگیری فناوریها و روش های جدید آموزشی در آموزش عالی.
• طراحی و استفادهد از سازوکارهای انگیزشی مناسب برای جذب اعضای هیات علمی متعهد و نخبه.
• تربیت و توانمند سازی دانش آموزان در شئون دینی، خانوادگی، اجتماعی، زیستی و بدنی، هنری، حرفه ای، علمی و فناوری برای ورود به عرصه های مختلف زندگی و جامعه و پرهیز از جهت گیری محض دوره ی آموزش عمومی به سمت آموزش عالی.

در راهبرد کلان هشتم موارد زیر در مورد آموزش عالی می باشد:

• ارتقای همکاری های علمی و تحقیقاتی در بین پژوهشگران، اعضای هیئت علمی، دانشجویان در عرصه های مختلف علم و فناوری.
• ارتقای بهره وری منابع انسانی موسسات علمی و پژوهشی اعم از اعضای هیئت علمی و دانشجویان تحصیلات تکمیلی و تقویت روحیه ی تلاش جهادی و گسترش تعاملات معم و متعلم.
• بازتعریف نظام انتصاب و ارتقای مدیران نهادهای آموزشی و پژوهشی، استادان و پژوهشگران بر اساس ملاکهای کیفی و تقویت نظام شایسته سالاری در نهادهای آموزشی و تحقیقاتی.
• اختصاص پژوهانه برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی در جهت حمایت از پایان نامه ها و فعالیت های پژوهشی ایشان با نظارت استادان راهنما.
• توسعه ی مهارت های تحقیقاتی اعضای هیات علمی و محققان و پژوهشگران و دسترسی به منابع اطلاعاتی.

در راهبرد کلان نهم موارد زیر در مورد آموزش عالی می باشد:

• تقویت و توسعه نظام مند همکاری دانشگاه های کشور با دانشگاه های بزرگ و معتبر جهانی، به ویژه با دانشگاه های جهان اسلام با اولویت دوره های تحصیلات تکمیلی و با انجام پژوهش های مشترک.
• مشارکت فعال در تنظیم معیارها و اهداف نظام اعتبار سنجی و رتبه بندی مراکز آموزش عالی در منطقه و جهان اسلام.

سوال5. الف. ستاد راهبری تحقق نقشه جامع علمی کشور چیست؟ ب. اعضای آن چه کسانی هستند؟

جواب:

الف. به منظور سیاست گذاری اجرایی و هماهنگی و انسجام بخشی اجرای نقشه ی جامع علمی کشور و همچنین به منظور تهیه و تصویب و ابلاغ سیاست های اجرایی، طراحی سازوکار تحقق اهداف نقشه و اصلاح ساختارها و ،رآیندهای مربوطه، هماهنگی و انسجام بخشی در اجرای نقشه ی جامع علمی و نظارت بر حسن اجرای آن " ستاد راهبری اجرای نقشه ی علمی کشور" ایجاد گردید.

ب.ترکیب اعضای آن به این صورت است:

• دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی(رییس)
• چهار نفر از اعضای حقیقی به انتخاب شورا
• رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها
• وزیر علوم، تحقیقات و فناوری
• معاون علمی و فناوری ریاست جمهوری
• وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
• وزیر آموزش و پرورش
• رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس شورای اسلامی
• رئیس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی
• یک نفر از مدرسین حوزوی به انتخاب شورای عالی حوزه های علمیه

منابع:

1.دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی.« نقشه ی جامع علمی کشور»، 26/8/91،www.iranculture.org

تکنولوژی+برنامه ریزی...